Trang chủCụ Thuỷ tổ Bá Phú họ Hạ Bá Đáp Cầu di cư từ làng Bá Giang, xã Bá Dương, huyện Từ Liêm, trấn Sơn Tây tới làng Đáp Cầu, huyện Võ Giàng, trấn Kinh Bắc vào khoảng cuối thế kỷ 17 (có tư liệu ghi vào năm 1627).
Sau nhiều đời, con cháu sinh sôi, phát triển mạnh lập thành một dòng họ đông đúc ở nơi cư trú mới. Từ vị thế về vai trò và số lượng, con cháu dòng họ có nguyện vọng và thấy cần thiết phải xây dựng nhà Từ Đường của dòng họ để có nơi họp mặt cả họ trong những ngày Giỗ Tết là nơi để con cháu dòng họ có dịp gặp gỡ, giao lưu tri ân công đức của Tổ tiên, ghi nhớ truyền thống tốt đẹp, học tập gương sáng của các bậc tiền nhân mà tu dưỡng phấn đấu học tập tạo dựng cuộc sống ngày càng phong lưu và có phần đóng góp với xã hội, xây dựng quê hương mới.
Với quyết tâm và lòng thành kính nhớ ơn Tổ tiên, con cháu dòng họ cùng nhau hợp lực xây dựng nhà Từ Đường họ Hạ vào khoảng những năm 1925 đến 1930.
Từ Đường họ Hạ Đáp Cầu được xây dựng chính thức đầu tiên ở một địa điểm phía cạnh đồng làng (nay thuộc khu 4 phường Đáp Cầu), với diện tích khá lớn có vườn cây, ao cá, phía trước có luỹ tre bao bọc.
- Nhà Từ Đường bao gồm 3 gian nội dung, có ngai sơn son thếp vàng đặt bài vị cụ Thuỷ Tổ và các cụ tổ (cả 3 chi: Giáp, Ất, Bính) ở gian giữa, hai bên có bệ thờ thần linh và hậu tự trong họ.
- Bên ngoài liền kề là 5 gian tiền tế là nơi để con cháu hành lễ, nhà nội cung luôn có mành tre buông kín chỉ cuộn lên khi cúng lễ, bên ngoài nhà tiền tế có cửa gỗ rộng, vững chắc chỉ để mở một cánh cửa ra vào hang ngày để dọn dẹp vệ sinh. Hai bên tiền tế có 2 cửa nhỏ thông xuống 2 dãy nhà ngang và sân, vườn.
- Hai bên, phía trước nhà thờ là 2 dãy nhà ngang dùng làm nơi nghỉ ngơi, giao lưu của con cháu khi họp mặt và dãy nhà bếp là nơi chuẩn bị làm cổ bàn để cúng tổ tiên, sau đó cho con cháu thọ lộc trong những ngày hội họp, Giỗ Tết.
- Phía trước nhà tiền tế có 1 hành lang hè cao tam cấp, 2 đầu xây 2 bồn cây trồng ngâu, lựu, phía giữa hành lang có dậu che, đặt một dãy chậu hoa sói, hoa nhài, suốt ngày toả hương thơm thoang thoảng nơi tôn nghiêm thờ tự.
- Dưới hè, mặt trước là một sân rộng, bằng phẳng có trồng một hàng cau thẳng tắp. Kề liền sân là một ao cá có trồng luỹ tre phân cách địa giới xung quanh với khu dân cư.
- Quanh 2 bên nhà thờ là vườn cây trồng những cây lưu niên tỏa bóng mát, nhãn, ổi, đu đủ, chuối và hai dàn trầu không xanh tươi leo trên vách tường… trên bờ ao, phía trước sân là hang cây vối cao to xanh tốt.
Năm 1946 do chiến tranh, nhà thờ họ bị phá dỡ theo lệnh “Tiêu thổ kháng chiến” của chính phủ, con cháu, dân làng phải phân tán di cư đi nhiều nơi theo kháng chiến chống quân xâm lược Pháp.
Sau hơn 30 năm chiến tranh, hoà bình lập lại trên miền Bắc Việt Nam, họ Hạ mới có điều kiện xây dựng lại nhà thờ họ trên nền đất cũ nhưng nhỏ hẹp hơn.
Có một chuyện cần kể lại vào dịp xây nhà thờ xong, có một đoàn gồm 4 người ở Tri Lễ, Thanh Lễ, Bảo Lộc (nay là huyện Lạng Giang, Bắc Giang) là con cháu bên ngoại cụ Hạ Bá Chính (Hạp Chính) người họ Hạ Đáp Cầu nhưng không xác minh được vai thứ trong mối quan hệ giữa 2 nơi Tri Lễ và Đáp Cầu về tìm họ Hạ. Đó là các cụ Hoàng Văn Cửu, Hoàng Văn Bẩm và các ông: Nguyễn Văn Kiên, Nguyễn Văn Quyết. Các vị đã cung cấp thông tin quý giá, giúp con cháu nội tộc ở Đáp Cầu biết thêm về thân thế một cụ Tổ đệ ngũ đại chi Giáp mà trước đó con cháu chưa biết. Quý nhất là tìm được “Bia ký Hạ tộc” do cụ Bá Chính ghi lại năm 1857 được khắc trên bia đá xác minh cội nguồn xa xưa của dòng họ và gốc tích dòng họ Hạ Bá Đáp Cầu.
Mười năm tồn tại ở đây, nhưng do đường đi lối lại không thuận tiện nên nhà thờ lại được di dời tới địa điểm mới ở xóm Giếng thuộc khu I, phường Đáp Cầu ngày nay.
Nhà thờ mới được xây cất trên diện tích nhỏ hẹp hơn nhà thờ ban đầu với dáng vẻ cấu trúc hiện đại nhưng vẫn giữ được đặc thù của ngồi nhà thờ gồm 3 gian kiên cố với máu đao lợp ngói 2 tầng mái.
Trong nội thất được trang trí theo nghi thức thờ tự: có ngai đặt bài vị các cụ tổ, hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng, hai bên có bàn thờ thần linh, danh nhân tiêu biểu của dòng họ, ban thờ các hậu tư và danh tính các liệt sỹ con cháu trong họ đã hy sinh trong công cuộc kháng chiến của Tổ quốc.
Nhà Từ Đường Hạ tộc hàng năm được tu bổ sửa sang ngày một hoành tráng, nhiều ba con hảo tâm cung tiến đồ tế tự như đôi hạc đứng cao to hơn 2 mét, lư hương bằng đồng nặm trên một tram cân, phục dựng “Bia ký Hạ tộc” do cụ Bá Chính soạn, một bộ cửa gỗ to đẹp chắc chắn.
Hàng năm vào dịp Xuân (22/3ÂL) thu (15/9ÂL) tổ chức Giỗ tổ con cháu từ các nơi háo hức, phấn khởi về dự lễ rất đông vui, thoả lòng mong ước của Tiên tổ và nguyện vọng tâm linh của toàn dòng họ.
Ngày Tết, ngày rằm mồng một con cháu trong họ đều đến thắp hương dâng hoa quả, bánh trái để tưởng nhớ tri ân công đức của tổ tiên.
Đây là nếp sống truyền thống văn hiến tốt đẹp của dân tộc, của con cháu dòng họ mong dược duy trì mãi mãi và củng cố thêm nhiều hình thức phong phú, vui tươi của những ngày lễ hội của họ.
Người viết hồi ức mong thế hệ trẻ, những hậu duệ tương lai của dòng họ nhiệt liệt hưởng ứng tham gia cùng các thế hệ cha ông theo lời truyền dạy của Tổ tiên “Đức sáng truyền mãi tấm lòng nhớ về cội nguồn, con cháu nối đời không được thay đổi”.
Hồi ức của Ông Hạ Trọng Tấn
Đời 9 – chi Giáp Hạ tộc Đáp Cầu